YALVAÇ'IN GENEL GÖRÜNÜŞÜ
Yalvaç; Sultan dağlarının güney eteklerinde ve 1100 m. yükseklikle, 1415 km2'lik bir alanı saplayan 35.000 nüfustu olup, köyleriyle birlikte 100.000’i aşan nüfusla Isparta ilinin en büyük ilçeitdir. Tarihi ise bu mütevazi haliyle kıyaslanamayacak kadar eski ve zengindir.
Yalvaç, karayolu ile Akşehir'e 50 km; Konya'ya 180 km; Afyon'a 120 km; Isparta'ya ise 105 km uzaklıkla bulunmaktadır.
YALVAÇ'ın TARİHÇESİ
Yalvaç Türk tarihine ait belirgin bilgiler M.S. XI. yüzyıldan itibaren başlar. Anadolu'nun bu bölgelerine kadar yayılan Büyük Selçuklu imparatorluğunun 1300 yıllarında Moğolların istilasına uğrayarak parçalanmasından sonra ortaya birçok beylikler çıkmıştır. Bu beylikler arasıNda bulunan Hamitoğlu Beyliği’ne katılan Yalvaç o tarihle beyliğin önemli bir merkezi olmuştur. Ancak Anadolu'ya yerleşen Osmanoğulları aynı zamanda gelişmeye başladığından 1400 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'na katılmıştır.
Osmanlılar Dönemi'nde tüm Anadolu'da uygarlık üst düzeyde olduğundan Yalvaç'ta bu dönemde inşaa edilen camii, han, hamam ve sivil mimari örneklerine bugünde rastlamak mümkündür. Bundan sonra Isparta ve çevresi ile birlikte Hamit Sancağı adı ile Konya'ya; daha sonra Isparta Sancağı vasıtasıyla Bursa'ya; 1840 yılında kaza haline geldikten sonra yeniden Konya'ya bağlanmıştır.
1864 yılında ilçede Belediye teşkilatı kurulmuştur. Yalvaç, Cumhuriyetin ilanından sonra Isparta'ya bağlanmış ve her geçen gün gelişerek bugün göller bölgesinin önemli merkezlerinden biri olma özelliğini korumaktadır.
Günümüzde özellikle kültür, turizm, tarım ve el sanatları (dericilik, keçecilik, halıcılık) yönünden büyük bir potansiyele sahiptir. Yalvaç kertmesi "Resul (Elçi)" yol gösterici anlamına gelmektedir. Yalvaç'ın tarihi, Türklerin buraya yerleşmesinden önce, tarih öncesi dönemlere dek uzanmaktadır. Yalvaç ve çevresinde yapılan araştırmalar bu yörenin Neolitik Dönem'den itibaren günümüze kadar devamlı bir yerleşme yeri olduğunu ortaya koymuştur. Kentin sınırları içerisinde önemli yerleşme merkezlerinde Antiocheîa, Men Kutsal Alanı, Limenia Adası, Çınaraltı, Hoyran Gölü ilk sıralarda yer almaktadır. Ayrıca ilçe çevresinde tarih öncesi dönemlere ait 50’ye yakın Höyük bulunmaktadır.
YALVAÇ (Pisidia Antiocheia Antik Kenti)
Antiocheia; Isparta iline bağlı Yalvaç ilçesinin yaklaşık 1 Km. kuzeyinde
ve Sultan dağlarının güney yamaçları boyunca uzanan verimli bir
arazide kurulmuş, Pisidia bölgesinin başkentidir. Antiocheia'da
Apollonia gibi bir Seleukos kolonisidir. Seleukos soyundan Antiochos
I. tarafından (M.Ö. 281-261) yıllarında kurulmuştur.Kente kurucusunun
adına izafen "Antiocheia" adı verilmiştir. Büyük Antiochos'la Apomia
barış görüşmeleri sırasında (M.Ö. 190-188) Antiocheia, Magnesia'dan
getirilen kolonistler tarafından kolonize edilmiş ve kente Romalılar bağımsızlık
vermişlerdir. Antiocheia bu durumunu Amyntas'ın idaresi altına girinceye
kadar korumuştur. M.O.251e Amyntas'm öldürülmesinden sonra bölgenin
bütün şehirleri gibi Galatya eyaletine dahil edilmiştir. M.Ö. 25 yılında
Pisidia bölgesinde ilk ve en büyük askeri kolonisinin imparator Augustus
tarafından kurulmasından sonra şehir, Roma askeri kolonisi olarak
yeniden kurulmuştur. Augustus Antiocheia'ya Roma'dan 3 bin Romalıyı
getirterek yerleştirmiş ve "Yedi Mahalle" ismini bu kente vermiştir.
Ayrıca yaptığı işlerle ilgili bir Latince metinde (Res Gestae Divi August)
bu kente ithaf edilmiştir. Bu nedenle antik Roma kenti ile Antiocheia
kardeş bir şehir olarak tarihte önemli bir yere sahip olmuştur. Bu dönem
içerisinde Antiocheia'da iki Lejyonun (V-VII) kurulduğu mevcut yazıtlardan
anlaşılmaktadır. Roma Dönemi'nde 100 binin üzerinde bir nüfusun
yaşadığı, yazılı kaynaklarca ifade edilmektedir. Bizans Dönemi'nde
özellikle M.S. 1 yüzyıl başlarında Aziz Paul ve Aziz Barnabas'ın yeni dini
yaymak için Anadolu'ya yapmış oldukları üç önemli misyoner seferinin ilkinde
Antiocheia'yı merkez seçmeleri oldukça dikkat çekici olup, bu dönemde
de şehir önemini korumuştur. Erken imparatorluk Dönemi'nde şehir yeniden
düzenli bir planla kurulmuş birçok dini ve sivil yapılar inşaa edilmiştir.
Bunlar arasında yer alan beli başlı yapılar; Augustus tapınağı, Tiyatro,
Roma Hamamı, Aziz Paul Kilisesi, Bizans Kilisesi, Men Kutsal Alanı.
